Meta muốn dùng AI để cắt giảm mạnh nhân sự, nhưng chính AI lại khiến kế hoạch của Mark Zuckerberg “đổ bể”.
Một cuộc điều tra mới của Reuters hé lộ những gì diễn ra bên trong Project OT (Organization Transformation) – kế hoạch đầy tham vọng được Mark Zuckerberg và các lãnh đạo Meta xây dựng từ đầu năm 2026 nhằm biến công ty đứng sau Facebook và Instagram thành một tổ chức thực sự “AI-native”.
Ý tưởng ban đầu khá quyết liệt: sử dụng AI agents để đảm nhận phần lớn công việc thường ngày của hàng nghìn nhân viên, trong khi lực lượng con người được tổ chức lại thành những nhóm nhỏ, tinh nhuệ và có năng suất cao hơn. Theo Reuters, trong một số kịch bản nội bộ, Meta từng xem xét khả năng giảm quy mô một số team tới 60%, thông qua sa thải, điều chuyển nhân sự và đóng các vị trí tuyển dụng. Đây không phải kế hoạch cắt 60% toàn bộ nhân sự Meta, mà là những kịch bản áp dụng cho một số bộ phận nhất định.
Project OT ban đầu dự kiến triển khai qua hai đợt tái cấu trúc lớn vào tháng 5 và tháng 11/2026. Đợt đầu vẫn diễn ra vào ngày 20/5, khi Meta cắt giảm khoảng 10% nhân sự. Tuy nhiên, chỉ vài giờ trước khi đợt này bắt đầu, Mark Zuckerberg đã hủy kế hoạch cho đợt thứ hai và sau đó cho biết không kỳ vọng có thêm một đợt sa thải trên toàn công ty trong năm nay.
Khi AI tạo ra nhiều hơn, nhưng chưa chắc hiệu quả hơn
Một trong những nguyên nhân khiến kế hoạch không diễn ra như kỳ vọng nằm ở chính công nghệ mà Meta đặt cược: AI agents chưa tạo ra bước nhảy về năng suất đủ lớn để hỗ trợ mô hình nhân sự tinh gọn như dự tính.
Các số liệu nội bộ được Reuters tiếp cận cho thấy lượng thay đổi code trên các nền tảng phần mềm và hạ tầng của Meta tăng tới 220% so với cùng kỳ. Nhưng số thay đổi thực sự trở thành tính năng mới hoặc cải tiến sản phẩm đến tay người dùng chỉ tăng 36%.
Đáng chú ý hơn, các sự cố kỹ thuật và bảo mật nghiêm trọng tăng 40%, trong khi thời gian nhân viên phải dành để xử lý sự cố tăng tới 70%. Một tài liệu nội bộ thậm chí cảnh báo các AI agent thiếu kiểm soát có thể thực hiện những hành động quy mô lớn và gây gián đoạn mà con người khó có khả năng thực hiện theo cách tương tự.
Nói cách khác, AI giúp Meta tạo ra khối lượng code lớn hơn rất nhiều, nhưng mức tăng đó chưa chuyển hóa tương xứng thành những cải tiến thực sự cho sản phẩm. Ngược lại, nó còn tạo thêm những vấn đề mà chính nhân viên phải quay lại giải quyết.
Meta thử nghiệm những team nhỏ chỉ gồm các “builder”
Song song với việc đẩy mạnh AI, Meta cũng thử nghiệm cách tổ chức nhân sự hoàn toàn mới.
Thay cho những team truyền thống gồm product designer, engineer và nhiều tầng quản lý, công ty xây dựng các “small tech pods” – những nhóm nhỏ ban đầu chỉ gồm khoảng 2–3 kỹ sư và một designer, được hỗ trợ mạnh bởi AI. Thay vì chu kỳ phát triển sản phẩm kéo dài khoảng sáu tháng, các pod hướng đến việc tạo prototype theo những sprint chỉ bốn tuần.
Một tài liệu nội bộ mang tên “AI-Native Playbook” còn đi xa hơn khi đề xuất xóa nhòa các vai trò truyền thống của designer và engineer trong pod, gọi các thành viên chung là “builder”, đồng thời giảm tầng quản lý trung gian và sử dụng AI để phân tích, hỗ trợ xác định ưu tiên công việc hằng ngày.
Đến tháng 6, ít nhất 11 đơn vị engineering và research tại Meta đã triển khai những phiên bản khác nhau của mô hình pod nhỏ này.
Bộ phận nhân sự cũng được giao nhiệm vụ xác định những “irreplaceable talent” – các cá nhân đặc biệt giá trị, có khả năng tận dụng AI để tạo ra năng suất tương đương nhiều nhân viên khác. Reuters cho biết một trong những mục tiêu được đặt ra là tìm những người có thể một mình đảm nhiệm khối lượng công việc tương đương 10 nhân viên doanh nghiệp khi được AI hỗ trợ.
Nhân viên lo mình đang huấn luyện AI để thay thế chính mình
Project OT đồng thời vấp phải phản ứng mạnh từ bên trong Meta.
Một trong những vấn đề nhạy cảm nhất là việc nhân viên cảm thấy họ đang được yêu cầu giúp đào tạo những hệ thống AI có khả năng thay thế chính công việc của mình.
Reuters từng tiết lộ Meta triển khai phần mềm trên máy tính của một số nhân viên tại Mỹ để ghi nhận chuyển động chuột, thao tác click và bàn phím, qua đó thu thập dữ liệu giúp AI học cách con người sử dụng máy tính. Một số kỹ sư khác được chuyển sang tạo các bài toán lập trình nhằm cải thiện khả năng coding của model AI.
Tâm lý nội bộ cũng suy giảm rõ rệt. Chỉ số sentiment trong khảo sát nhân viên Pulse của Meta được Reuters dẫn lại đã giảm từ 74% tích cực xuống còn 55%.
Meta muốn ít nhân viên hơn, nhưng lại chi khổng lồ để săn nhân tài AI
Câu chuyện tạo nên một nghịch lý đáng chú ý: trong khi Meta tìm cách sử dụng AI để vận hành với đội ngũ nhỏ hơn, công ty lại đang phải chi những khoản tiền khổng lồ cho hạ tầng và nhân tài AI.
Meta dự kiến chi ít nhất 130 tỷ USD (khoảng 3,4 triệu tỷ đồng) cho chip và hạ tầng AI trong năm 2026, đồng thời cạnh tranh quyết liệt để tuyển dụng các nhà nghiên cứu và kỹ sư AI hàng đầu.
Đến đầu tháng 7, Zuckerberg cũng thừa nhận trong một cuộc họp nội bộ rằng công nghệ AI agent chưa tăng tốc nhanh như ông từng dự tính, đồng thời Meta đã tính toán chưa chính xác về thời điểm thực hiện một số thay đổi tổ chức. Tuy vậy, ông vẫn tin công nghệ sẽ tiến bộ và bắt đầu mang lại nhiều lợi ích hơn trong vòng 3-6 tháng tiếp theo.
Vì vậy, câu chuyện Project OT không đồng nghĩa với việc “Meta thất bại với AI” hay từ bỏ kế hoạch tự động hóa lực lượng lao động. Thứ bị đảo lộn là kỳ vọng rằng AI hiện tại đã đủ trưởng thành để Meta nhanh chóng thu nhỏ mạnh bộ máy mà vẫn duy trì hoặc cải thiện hiệu suất.
Những con số nội bộ cho thấy một thực tế phức tạp hơn: code tăng 220%, những thay đổi thực sự đến tay người dùng tăng 36%, sự cố tăng 40% và thời gian xử lý sự cố tăng 70%. AI có thể giúp tạo ra nhiều output hơn, nhưng “nhiều hơn” chưa đồng nghĩa với “hiệu quả hơn” – ít nhất là ở giai đoạn hiện tại của cuộc thử nghiệm AI-native đầy tham vọng tại Meta.