Dữ liệu kiểm tra toàn cầu mới cho thấy sử dụng AI nhiều hơn trong lớp học không đồng nghĩa với học tốt hơn.
Theo dữ liệu PISA 2025 từ 760.000 học sinh tại 91 quốc gia, những học sinh sử dụng AI hằng ngày đạt điểm các bài kiểm tra chuẩn hóa thấp hơn đáng kể so với bạn bè. Tuy nhiên, bức tranh thực tế phức tạp hơn và không đơn giản chỉ là hạn chế hay cấm AI.
Dùng AI mỗi ngày, điểm khoa học thấp hơn tới 28 điểm
Theo nghiên cứu, học sinh sử dụng AI hằng ngày có thể đạt điểm khoa học thấp hơn tới 28 điểm so với các bạn cùng trang lứa. Khoảng cách này được cho là tương đương với khoảng một năm rưỡi học tập.
Nhưng điều đó cũng không có nghĩa càng ít dùng AI càng tốt. Đáng chú ý, nhóm sử dụng AI một hoặc hai lần mỗi tuần lại đạt kết quả cao hơn cả những học sinh dùng AI hằng ngày lẫn những người hoàn toàn không sử dụng.
Cách sử dụng cũng tạo ra khác biệt. Những học sinh dùng AI để học và hiểu kiến thức có xu hướng đạt kết quả tốt hơn những người chủ yếu sử dụng công cụ này để hoàn thành bài tập nhanh hơn.
Đặc biệt, những học sinh thường xuyên được yêu cầu phân tích và phản biện câu trả lời do AI tạo ra trong lớp có điểm khoa học cao hơn 13 điểm, tương đương khoảng nửa năm tiến bộ trong học tập.
Vì sao dùng AI quá nhiều có thể phản tác dụng?
Andreas Schleicher của OECD lý giải rằng AI phát huy hiệu quả nhất khi nó vẫn yêu cầu người học tự vận dụng tư duy. Nói cách khác, AI nên được dùng để học một khái niệm mới hoặc tìm hiểu cách giải quyết vấn đề, thay vì đơn giản giao toàn bộ công việc cho công cụ thực hiện.
Có tới 86% học sinh sử dụng AI cho việc học ít nhất một lần mỗi năm, nhưng mức độ sử dụng khác biệt đáng kể giữa các quốc gia. Chẳng hạn, gần 40% học sinh Nhật Bản cho biết họ hiếm khi sử dụng AI, trong khi tỷ lệ này tại Việt Nam chỉ khoảng 4%.
Các chính sách giáo dục cũng đang nhanh chóng thay đổi để thích ứng với AI. Thành phố New York gần đây đã cấm học sinh tiểu học và trung học cơ sở sử dụng các công cụ AI. Trong khi đó, MIT cho rằng chương trình và cách thiết kế bài tập cần được điều chỉnh, đặc biệt khi AI hiện có khả năng hoàn thành phần lớn bài tập ở bậc đại học.
Thông điệp từ dữ liệu không phải là “đừng dùng AI”, mà nằm ở cách sử dụng. Những chatbot như ChatGPT, Claude hay Gemini có thể hữu ích khi được dùng để tìm hiểu khái niệm mới, đặt câu hỏi tiếp nối, yêu cầu giải thích hoặc phản biện. Ngược lại, nếu AI chủ yếu được sử dụng để làm bài thay người học, việc sử dụng thường xuyên có thể không mang lại lợi thế học tập như nhiều người kỳ vọng.