Bray – những viên gạch đất nung được thiết kế để nuôi dưỡng cây cối và đa dạng sinh học trong đô thị

Điều gì sẽ xảy ra nếu những bức tường trong thành phố trở thành nơi trú ngụ cho hệ sinh thái? Trước tốc độ đô thị hóa ngày càng nhanh và sự suy giảm của tự nhiên, một dự án sinh viên đã đề xuất cách nhìn lại cách chúng ta xây dựng các công trình.

Được phát triển bởi Nathanaël Zbynovsky, sinh viên trường thiết kế Strate, Bray là dòng gạch monomur bằng đất nung, được thiết kế để tích hợp trực tiếp hệ động thực vật địa phương vào kiến trúc. Cách tiếp cận này biến các mặt tiền công trình thành những “hệ sinh thái” sống, góp phần đưa thiên nhiên quay trở lại đô thị.

Mỗi năm, hơn 400.000 căn nhà được xây dựng tại Pháp, kéo theo sự phân mảnh môi trường sống và suy giảm đa dạng sinh học. Hiện nay tại châu Âu, khoảng 42% các loài động vật trên cạn và thực vật đang trên đà suy giảm.

Bray xuất phát từ một thực tế: thành phố được thiết kế theo logic phân tách rõ ràng – vỉa hè cho người đi bộ, lòng đường cho xe cộ, công viên cho thiên nhiên. Trong khi đó, tự nhiên không vận hành theo cách này. Nó len lỏi vào mọi khe nứt, mọi khoảng trống và bề mặt có thể tồn tại. Từ đó, dự án biến sự “xâm nhập” ngẫu nhiên của tự nhiên thành một chủ đích thiết kế. Các bức tường không còn là những bề mặt kín, mà trở thành nền tảng cho sự sống.

Để hiện thực hóa ý tưởng, Bray sử dụng đất nung – một vật liệu đơn giản, lâu đời và phổ biến. Đất sét, đặc biệt dồi dào tại vùng Pays de Bray, cho phép sản xuất gạch tại chỗ, ít qua xử lý và có khả năng cách nhiệt tự nhiên. Mỗi viên gạch được thiết kế như một “vi môi trường sống”, với các khoang rỗng và cấu trúc khác nhau để phù hợp với nhiều dạng sinh vật. Có viên dành cho thực vật bản địa, có viên tạo chỗ trú cho các loài chim nhỏ như chim sẻ, và cũng có loại phù hợp cho dơi như pipistrelle hay oreillard.

Mục tiêu không phải kiểm soát tự nhiên, mà tạo điều kiện để nó tự xuất hiện và phát triển trong kiến trúc. Không dừng lại ở yếu tố sinh thái, Bray còn đề xuất một cách tiếp cận xây dựng mang tính địa phương. Trong quá trình thi công, đất đào lên từ móng thường bị xem là phế thải. Dự án này gợi ý tái sử dụng chính nguồn đất đó để sản xuất gạch ngay tại công trình.

Mô hình tuần hoàn này giúp giảm vận chuyển vật liệu và tăng sự gắn kết giữa công trình với địa hình nơi nó tồn tại. Về mặt thiết kế, Bray cũng lấy cảm hứng từ biomimicry – học hỏi từ tự nhiên. Quan sát các cấu trúc sinh học cho thấy “nếp gấp” là một dạng cấu trúc hiệu quả, từ đó được ứng dụng vào hình thái của viên gạch.

Với Bray, viên gạch không còn chỉ là một yếu tố xây dựng. Nó trở thành điểm giao thoa giữa kiến trúc và hệ sinh thái địa phương. Đây là một dự án sinh viên, nhưng lại mở ra một hướng tiếp cận mới: thay vì loại trừ tự nhiên khỏi đô thị, chúng ta có thể thiết kế để cùng tồn tại với nó, tạo nên những thành phố sống động, linh hoạt và gần gũi hơn với thế giới tự nhiên.